گوکلا

خرداد روز،جشن خردادگان خجسته باد

۴م خرداد, ۱۳۸۹ در دسته: مناسبت ها

6 خرداد در گاهشمار ايراني/ 4  خرداد گاهشمار هجري شمسي برابر با  جشن خوردادگان  و يا همان جشن خردادگان است.

جشن خردادگان از دسته جشن هاي ماهيانه است. همانطور كه ميدانيد هر روز از روزهاي ماه نامي مخصوص خود دارد و در هر ماه يك روز با آن ماه همنام است. كه نياكان ما اين روز را جشن ميگرفتند.
و امروز روز خرداد از خردادماه است كه به نام جشن خردادگان نامگذاري شده است.
واژه جشن از كلمه يسنه اوستايي است با ريشه اي اوستايي به معناي ستايش كردن.
خورداد به معناي رسايي و تندرستي است و در جهان مادي نگهبان آب است

خرداد پنجمين امشاسپند از شش امشاسپند در آيين ايرانيان باستان است.

خرداد در زبان پهلوي، هَئورْوَتات Haurvatat كه مركب است از هَئورْوَ Haurva  به معني رسايي و كمال و جزء دوم تاتtat  پسوند است كه دلالت بر اسم مجرد مونث مي نمايد. پس اين نام صفت است، از صفات اهورامزدا كه نشانه كمال و رسايي اوست.

اما در عالم مادي و زمين، نگاهباني آب با خرداد است. نياكان ما در اين روز به سرچشمه ها يا كنار رودها و ساحل درياها مي رفتند پس از ستايش اهورامزدا روز را با شادي و سرور با خانواده و دوستان مي گذرانده و به يكديگر گل نيلوفر يا ياس پيشكش مي نمودند.

جشنی در ستایش و گرامیداشت «خرداد»(= خورداد) که در اوستایی «هـَئوروَتات» و در پهلوی «خُـردات» خوانده می شود و به معنی رسایی و تندرستی و کمال است و نام یکی از هفت امشاسپند در فرهنگ ایرانی. واژه ی اوستایی «هئوروتات» در سانسکریت و در «ودا» نیز به صورت «سَئوروَتات» آمده است.
و «کوشیار اصفهانی» آن را «عید البقر» نوشته است.

چون در اين ماه آب برای کشت و کشاورزی بيشتر نياز بوده و سودمند است و باران بخشايش اهورامزدا بزمين می بارد و زمين را آبياری می کند از اين روی کشاورزان برای خشنودی از دهش آب و باران بيشتر به اين جشن ارج نهاده و از آن سپاسگزاری می کنند.

خورداد، اَمشاسپند ِنگاهبانی آب ها، نهرها و دریاها است و مظهری است از مفهوم نجات بشر و از آنجا که پاره ای از مراحل آفرینش، مانند آب و گیاه به گونه ی طبیعی جفت اند، همواره در متون کهن همراه با امرداد، امشاسپند نگاهبان گیاه آورده می شود.

پیشکش این دو امشاسپند ثروت و رمه (چهار پایان) است، به گونه ای که این دو، نماینده ی آرمان های نیرومندی، سر چشمه ی زندگی و رویش هستند.

هماوردان خاص آن ها، دیوان‌ «گرسنگی» و «تشنگی»اند و همکاران خرداد نیز، ایزد «تیشتر» و «باد» و «فروهر پرهیزکاران» هستند.

در باور ایرانیان، خرداد در هنگام حمله ی اهریمن، آب را به یاری فروهرها می ستاند، به باد می سپارد و باد آن را با شتاب به سوی کشورها می برد و به وسیله ی ابر می باراند.

در نامگذاری ماه ها، خرداد و امرداد در دو طرف ماهی هستند که نماد آن «تیر» یا «تیشتر» است و تیشتر ایزد باران است.

نیاکان فرهیخته ی ما در این روز به کنار چشمه سارها، رودها و دریاچه ها رفته و همراه با نیایش اهورامزدا و جشن و شادمانی تن خود را نیز با آب می شسته اند.
ابوریحان بیرونی نیز در آثار الباقیه به مراسم شستشوی ویژه ای که در این روز برگزار می شده است اشاره کرده است.

اهورامزدا از سرچشمه ی بخشایندگی خویش این فروزه را به واسطه ی امشاسپند هئوروتات به آفریدگان خود بخشیده تا هر پدیده ای رسا گردد و رسایی و تندرستی نه تنها ویژه ی این جهان است، بلکه رسایی مینوی و تندرستی روح و روان، هدف والای جهانیان است.

اهورامزدا ميخواهد كه همگان به ياري امشاسپند هئوروتات از اين بخشايش مينوي و مهرباني حقيقي برخودار گشته و هركس بتواند با نيروي رسايي و پرورش و افزايش آن در وجود خويش , داراي مقام رسايي و كمال بي زوال گردد.
گل ویژه جشن خردادگان:

در کتاب بندهش از گل سوسن به عنوان گل ویژه امشاسپند بانو « خُرداد » نام برده شده است: «… این را نیز گوید که هرگلی از آنِ امشاسپندی است؛ و باشد که گوید: … سوسن خرداد را، .. » که بر این بنیان بهترین نماد برای جشن خردادگان گل سوسن است.

معروف ترین نمونه‌های گل سوسن نزد ایرانیان سوسن سپید Lilium candidum یا سوسن آزاد است که به نام سوسن ده زبان یا سوسن گل دراز نیز شناخته می‌شود، همچنین یکی دیگر از گونه‌های نادر گل سوسن که بومی برخی مناطق شمالی ایران است ، سوسن چلچراغ Lilium lederbourii نام گرفته است. در متن پهلوی « خسرو قبادان و ریدکی » بوی گل سوسن سپید، چون « بوی دوستی » توصیف شده است.

آیین های جشن خردادگان: یکی از مهم ترین آیین های روز خرداد که در جشن خرادگان پررنگ تر می‌شود، رفتن به سرچشمه‌ها یا کنار دریاها و رودها، تن شویی در آب و خواندن نیایش های ویژه این روز همراه با شادی و سرور در کنار خانواده و دوستان بوده است. نمونه‌ای از سنت های رایج در این روز را می‌توان از سروده « دستور داراب پالن » موبد بزرگ پارسی در منظومه « فرضیات نامه » برداشت نمود که از آیین های ویژه خرداد روز به « تن شویی »و« کندن چاه » و « نو کردن کاریز» اشاره می‌کند و در همین مورد در متن پهلوی « اندرز انوشه روان آذرپاد مهر اسپندان » یاد آوری شده که « در خرداد روز جوی کن». بر این پایه، در این روز توجه‌ای ویژه می‌شده به نگهداری و نوسازی جای هایی که آب از آن ها سرچشمه می‌گیرد و در آنجا جاری می‌شود چون چشمه‌ها ، چاه‌ها ، جوی ها ، کاریز ها و رود ها که با آب زندگی بخش خود، ادامه زندگی را در این کره خاکی برای زیستمندان امکان پذیر می‌کنند.

منابع :

آريا بوم (جشن خردادگان)

ويكي پديا (خردادگان)

تصاوير بيشتري از سوسن سپيد (آزاد) ببينيد.

تصاوير بيشتري از سوسن چلچراغ ببينيد

برچسب ها: آریا بوم, ایران, جشن, جشن خردادگان, خرداد, خردادگان, مناسبت

نوشته های همسو

• 19, ژوئن, 2010 -- پایان بهار
• 16, ژوئن, 2010 -- عیدماه / جشن مردگان
• 16, ژوئن, 2010 -- روز گل و گوجه عروس‎
• 14, ژوئن, 2010 -- زیارت ستی پیر و پیرسبز
• 24, می, 2010 -- سالروز آزادي خرمشهر