گوکلا

بزرگداشت عمر خیام

۲۸م اردیبهشت, ۱۳۸۹ در دسته: مناسبت ها

در کـــارگــه کـــوزه گری رفـــــتم دوش

دیــــدم دو هـــزار کـــوزه گویا و خموش

ناگاه یکـــی کوزه بـــر آورد خـــــــروش

کــو کوزه گر و کوزه خر و کوزه فروش

28 اردیبهشت روز تولد حکیم عمر خیام است که این روز به نام این چهره بزرگ ایران نامگذاری شده است .

ابوالفتح عمر ابن ابراهیم خیام که به خیامی , خیام نیشابوری , حکیم عمر خیام , خواجه امام ، حجه‌الحق،  سيدالحكما و فيلسوف‌العالم مشهور بوده و است.
حکیم عمر خیام فیلسوف، ریاضی دان، ستاره شناس و شاعر قرن پنجم هجری قمری/ قرن دوازدهم میلادی (در دورهٔ سلجوقی) است.
و همچنین در علم حكمت و تفسير و حديث نيز مهارت داشته است.

خيام را تالي و پيرو ابوعلي‌سينا در علوم حكمت دانسته‌اند كه در رساله‌اي به نام كون و تكليف كه در سال ‌٤٧٣ هجري در جواب ابونصر نسوي شاگرد ابن‌سنا تقرير كرده، از شيخ با عنوان معلم من و افضل‌المتاخرين ياد كرده است. قديمي‌ترين ماخذي كه از خيام نامي به ميان آورده، كتاب چهار مقاله نظامي عروضي است كه در سال ‌٥٠٦ در كوي برده‌فروشان بلخ او را ديده است.
در ادامه نيز به قولي از خواجه‌ عمر خيام اشاره شده است كه مي‌گفت: گور من در موضعي باشد كه هر بهاري شمال بر من گل‌افشان مي‌كند و نظامي افزوده است كه وقتي در سال ‌٥٣٠ به نيشابور رسيده، چند سالي بوده كه از وفات او گذشته است.

اثري با نام نوروزنامه در منشاء تاريخ و آداب جشن نوروز هم به او منسوب است كه در صحت انتساب آن به خيام ترديد وجود دارد.

همچنين مثلث پاسكال و دو جمله‌يي (نيوتن) نيز به او نسبت داده شده است كه قبل از آنان به آنها پرداخته است.

خیام  یك دانشمند  ، ستاره شناس  و  ریاضیدان  بزرگ  بود  و با کمک هندسه توانست فاصله ی  زمين  تا  ماه  را اندازه بگيرد.  او همچنين خواص مثلث عروس را کشف کرد  که از آن  در معماری  استفاده ی بسيار می شد.

خیام  در  سال هزار و هفتاد و نه  گاهشمار (تقویم)  جلالی را كه بسیار دقیق  بود  به  خواهش  سلطان  ملكشاه  سلجوقی و  وزیر دانشمند او  تهیه  و تنظیم كرد . تقویمی كه ما ایرانیان هنوز  هم از آن استفاده می كنیم  بر اساس همان  حساب های  خیام  است .  خیام  برای اولین  بار راه حل  بعضی از مسئله های ریاضی (  جبر )  را  پیدا كرد  كه  هنوز كسی  نتوانسته  است  بعضی  از آنها  را حل كند .

اما  بسیاری  از مردم  ایران  و  جهان  خیام  را از روی شعر هایش ( رباعی ها )  می شناسند .

رباعی  شعر ی  است  در چهار  بند  كه  در عین  سادگی  بسیار  پر  معنی  است.

رباعی های  خیام   به  زبان های   انگلیسی ، فرانسوی ، آلمانی ،  سوئدی  و بسیاری  از زبانهای  زنده ی  دنیا ترجمه  شده  است .

در مورد رباعيات خيام كه در زمان حاضر به آنها شهرت دارد، بايد گفت: به واسطه تعصب مردم و افكار فلسفي خاص خيام تنها عده‌اي از دوستان و نزديكان او مي‌دانستند كه او شاعر است و رباعيات نيز پس از مرگ او منتشر شده است. در كتاب نزهه‌الارواح شهر زوري از شعر خيام سخن گفته شده كه ‌٧٠ يا ‌٨٠ سال پس از مرگ خيام نوشته شده است. همچنين در كتاب مرصادالعباد نجم‌الدين رازي نيز از دو رباعي او ياده شده است.
با توجه به اين كه محيط اجتماعي قرن پنجم براي جولان افكار فلسفي خاص، به مراتب نامساعد‌تر از قرن سوم و چهارم بوده و ميدان نيز براي واعظان و محدثان فراخ‌تر گرديده است و رواج عقايد تعبدي بازار فلسفه را كساد و تعصبهاي مذهبي به آزادي فكر غلبه داشته، خيام ترجيح داده است از فلسفه خود حرفي به ميان نياورد؛ چنان كه گفته است:

خورشيد به گل نهفت مي‌نتوانم   ***   و اسرار زمانه گفت مي‌ نتوانم

از بحر تفكر سر برآورد خرد  ***  دري كه ز بيم سفت مي‌نتوانم

ميزان رباعيات او از عدد ‌٥٦، ‌٧٨ تا ‌١٤٣ رباعي كه صادق هدايت در سال ‌١٣١٣ جمع‌آوري كرده است و ‌١٧٨ رباعي كه فروغي و غني در سال ‌١٣٢٠ جمع‌آوري كرده‌اند، متغير است.
قديمي‌ترين نسخه رباعيات منسوب به خيام، نسخه ادبي اكسفورد به سال ‌٨٦٥ در شيراز است كه ‌١٥٨ رباعي دارد و سه قرن پس از خيام جمع‌آوري شده است.

از مشكلات رباعيات خيام اختلاف نسخه‌هاست كه محقق دانماركي آرتور كريستنسن ذيل ‌١٢١ رباعي منسوب به او و جلال‌الدين همايي ذيل ‌٥٥٩ رباعي نسخه بدل يادداشت كرده است.
در رباعيات منسوب به او تخالف و تغاير محسوس و فقدان تجانس لفظي و انسجام فكري به حدي است كه نمي‌توان بسياري از آنها را مولود قريحه يك شخص واحد دانست.
مشهورترين ترجمه‌اي كه از رباعيات خيام شده و شايد شهرت آنها در جهان مرهون اين ترجمه است، ترجمه آزاد و منظوم ادوارد فتيزجرالد است كه سال ‌١٨٥٩ به طبع رسيد.
تنسين شاعر انگليسي اين ترجمه و رباعيات خيام را (سرود زرين شرقي به ترجمه‌اي بهشتي) دانسته است و ارنست رنان فرانسوي خيام را برادر گوته ذكر كرده است.
از نكات جالب اين است كه گفته شده است سربازان انگليسي در دو جنگ جهاني رباعيات خيام را با خود به همراه داشته‌اند.

دانستنیهای جالب درباره خیام (برای منکه جالب بود):

* در تونس هتلی به نام خیام ساخته شده‌است.( از اینجا سایت هتل را ببینید)
* در فرانسه و مصر شــــــراب‌هایی به نام خیام تولید می‌شود . +تصویر
* گفته می‌شود که خیام هنگامی که سلطان سنجر در کودکی به آبله گرفتار بوده وی را درمان‌نموده‌است.
* یکی از حفره‌های ماه به افتخار خیام «عمر خیام» نامیده شده‌است. (ببینید)

(Latin Name : Omar-Khayyam /  Lat : 58.0N / Long : 102.1W / Diam : 70

Origin : “Al-Khayyami; Persian mathematician, astronomer, poet (c. 10″ )

* «انجمن عمر خیامی: در سال ۱۸۹۲ م. در لندن انجمنی تأسیس شد بنام «عمرخیام کلوب» یعنی انجمن عمر خیام و موسسان آن از فضلاء و ادباء و بعضی ارباب جراید بودند در سال ۱۸۹۳ م . انجمن مذکور بار سوم در تشریفات شایان اهمیت دو عدد بوته گل سرخ بر سر قبرفیتز جرالد مترجم رباعیات عمرخیامی نشانیده و سرلوحه‌ای که حاوی کتیبه ذیل بود در آنجا نصب کردند: این بوته گل سرخ که در باغ کیو پرورده شده و تخم آنرا سیمپسن از سر مقبره عمرخیامی در نیشابور آورده است و بدست چندین تن از هواخواهان ادوارد فیتزجرالد ازجانب انجمن عمرخیام غرس شد. در هفتم اکتبر ۱۸۹۳ م . اشعار بسیار که اعضاء انجمن مذکور بمناسبت مقام انشاء نموده بودند درین موقع خوانده شد و همچنین ترجمه بسیاری از رباعیات خیامی بزبان انگلیسی قرائت گردید.»[دهخدا ۹۸۰]
* شهرک صنعتی خیام در نزدیکی نیشابور به نام خیام نامگذاری شده‌است.  لیست شهرک های صنعتی خراسان
* نام یکی از ایستگاه‌های قطار که فاجعه قطار نیشابور در آن‌جا رخ داد نامش خیام بود.( دانلود کتاب الکترونیکی گزارشی از روزنامه نگاران در گذشته)
* وی یکی از موضوعات بحث میان دو تن از شخصیت‌های رمان گرگ دریا نوشته جک لندن است.
* در یکی از رمان‌های ایرانی به نام خیام و آن دروغ دلاویز(نوشته هوشنگ معین‌زاده)، روح خیام نقشی محوری دارد.[نیازمند منبع]
* وی شخصیت اصلی رمان سمرقند نوشته امین معلوف است.[نیازمند منبع]
* سیارکی در سال ۱۹۸۰ به نام وی نامگذاری شد.(سیارک ۳۰۹۵)
* مارتین لوتر کینگ در سخنرانی خود از خیام گفته‌ای را می‌آورد.
* خیام یکی از شخصیت‌های داستان زیبای معصومه شیرازی اثر محــمد علی جمال زاده است (رجوع شود به کتاب معصومه شیرازی)

و در انتها نرم افزار رباعیات خیام را با حجم 1 و نیم مگابایت (1.5 MB) براتون میگذارم از اسکای درایو دانلود کنید

توجه : این نوشته نوشته ای کامل درباره عمر خیام نیست.

درخواست : اگر شما میدانید که سازنده نرمافزار رباعیات خیام کیست به من هم اطلاع دهید تا ذکر کنم

منابع:
ویکی پدیا (عمر خیام)

ایرنا (بزرگداشت  خیام)

فارسی (خیام)

برچسب ها: ایرانیان, بزرگان ایران, بزرگداشت, تولد, خیام, دانلود, شاعر, مناسبت

نوشته های همسو

• 15, می, 2010 -- بزرگداشت فردوسي
• 23, آگوست, 2010 -- روز پزشک خجسته باد
• 3, آگوست, 2010 -- برای او که . . .
• 22, می, 2010 -- روز بزرگداشت ملاصدرا
• 23, آوریل, 2010 -- روز بزرگداشت شيخ بهايي- روز ملي كارآفريني